Bên lề Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số do Bộ Công Thương tổ chức mới đây, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương xung quanh vấn đề này.
Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương
Xuất nhập khẩu cán mốc gần 500 tỷ USD nửa đầu năm 2026
- Thưa ông, xin ông chia sẻ những kết quả hoạt động xuất nhập khẩu đã đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026?
Ông Trần Thanh Hải: Trong 6 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt xấp xỉ 500 tỷ USD. Riêng xuất khẩu ghi nhận mức tăng trưởng khoảng 21%. Đây là những con số hết sức ấn tượng trong bối cảnh tình hình thế giới vẫn còn rất nhiều khó khăn và thách thức.
Với tốc độ tăng trưởng hiện nay, dự kiến đến hết năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của nước ta có thể vượt mốc 1.000 tỷ USD. Đây là tín hiệu rất tích cực đối với hoạt động thương mại của Việt Nam.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực về kim ngạch và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu, cũng có một vấn đề cần lưu ý là tình hình nhập siêu trong 6 tháng đầu năm. So với cùng kỳ năm trước, cán cân thương mại có sự thay đổi và điều này có thể được lý giải bởi một số nguyên nhân.
Trước hết, những biến động về địa chính trị đã làm gia tăng chi phí đầu vào, từ giá nguyên, nhiên vật liệu đến chi phí vận tải. Các yếu tố này đã tác động trực tiếp đến giá thành hàng hóa, qua đó ảnh hưởng đến hoạt động nhập khẩu cũng như cán cân thương mại.
Thứ hai, trong thời gian qua, Việt Nam đã thu hút được nhiều dự án đầu tư, đặc biệt là các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Đây cũng là giai đoạn các nhà đầu tư đẩy mạnh nhập khẩu máy móc, thiết bị, vật tư để xây dựng nhà máy và thiết lập cơ sở sản xuất tại Việt Nam.
Thứ ba, trước những biến động của thị trường thế giới, các doanh nghiệp sản xuất cũng chủ động tăng cường nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị, đặc biệt đối với một số ngành sản xuất, nhằm chuẩn bị nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh trong 6 tháng cuối năm.
Hoạt động xuất nhập khẩu có nhiều điểm sáng nửa đầu năm 2026. Ảnh: Cấn Dũng
Đồng hành, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp
- Bên cạnh con số xuất nhập khẩu tăng trưởng tốt, theo phản ánh từ các hiệp hội, doanh nghiệp, địa phương, hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa đang gặp rất nhiều khó khăn. Bộ Công Thương có những khuyến nghị gì và sẽ có giải pháp ra sao để đồng hành tháo gỡ những khó khăn này, thưa ông?
Ông Trần Thanh Hải: Các hiệp hội, doanh nghiệp, địa phương đã nêu lên nhiều khó khăn, vướng mắc. Trong đó có những vấn đề liên quan đến hoạt động sản xuất, nguồn hàng, cũng như các rào cản từ thị trường nước ngoài. Đây đều là những vấn đề đòi hỏi các giải pháp đồng bộ, không chỉ của riêng Bộ Công Thương mà cần có sự phối hợp, chung tay của các bộ, ngành liên quan.
Đối với Bộ Công Thương, chúng tôi cho rằng việc tiếp tục khơi thông sản xuất, tạo nguồn hàng và nâng cao giá trị hàng hóa do doanh nghiệp Việt Nam sản xuất là yếu tố hết sức quan trọng. Hiện nay, Bộ Công Thương đang tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Luật Công nghiệp trọng điểm. Dự kiến, đây sẽ là một cú hích quan trọng, góp phần thay đổi bức tranh cơ cấu sản xuất công nghiệp của Việt Nam.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm khai thác hiệu quả các cơ hội từ những kết quả đã đạt được trong thời gian qua. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh công tác xúc tiến thương mại, đặc biệt thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại quốc tế, qua đó giúp doanh nghiệp và các hiệp hội tiếp cận nhanh hơn, hiệu quả hơn với các thị trường thế giới.
Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng cần tiếp tục được quan tâm trong thời gian tới.
Một nội dung quan trọng khác là việc ứng phó với các rào cản thương mại mới. Hiện nay, bên cạnh các biện pháp phòng vệ thương mại như thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp hay các biện pháp tự vệ, nhiều thị trường còn đưa ra những yêu cầu mới đối với hàng hóa nhập khẩu.
Đó là các quy định về truy xuất nguồn gốc, yêu cầu đối với sản xuất xanh, cũng như các quy định liên quan đến sở hữu trí tuệ. Những yêu cầu này đặt ra thách thức không nhỏ và đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động đáp ứng để duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Để đáp ứng các yêu cầu đó, doanh nghiệp sẽ phải đầu tư thêm nguồn lực và chi phí. Vì vậy, các doanh nghiệp cần chủ động thích ứng, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh để đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn mới của thị trường.
Tận dụng hiệu quả hơn 17 FTA
- Chúng ta đang có hệ thống 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA) với hàng loạt những cam kết ưu đãi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc tận dụng các FTA này được đánh giá là chưa tương xứng với tiềm năng. Theo ông, để tận dụng tốt hơn các FTA, cần giải pháp gì?
Ông Trần Thanh Hải: Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) có nhiều phương thức khác nhau. Trong đó, một trong những yếu tố quan trọng là doanh nghiệp phải đáp ứng được các quy tắc xuất xứ hàng hóa. Chỉ khi đáp ứng được các quy tắc này, doanh nghiệp mới có điều kiện được hưởng mức thuế nhập khẩu ưu đãi thấp hơn so với mức thuế thông thường.
Để đáp ứng quy tắc xuất xứ, doanh nghiệp cần tái cơ cấu chuỗi cung ứng, đặc biệt là đối với những doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu đầu vào từ nhiều quốc gia khác nhau. Trước hết, chúng tôi khuyến khích doanh nghiệp ưu tiên sử dụng nguyên liệu do Việt Nam sản xuất. Nếu làm được điều đó thì sẽ không gặp khó khăn về vấn đề xuất xứ hàng hóa.
Tuy nhiên, trong bối cảnh có những sản phẩm, mặt hàng mà Việt Nam chưa thể tự đáp ứng được nguồn nguyên liệu, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm nguồn cung từ các nền kinh tế cùng tham gia các hiệp định thương mại tự do. Như vậy, doanh nghiệp có thể vận dụng nguyên tắc cộng gộp xuất xứ để đáp ứng các quy định của FTA và được hưởng ưu đãi thuế quan.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng phải cảnh giác với tình trạng lợi dụng đầu tư đơn giản để lấy xuất xứ Việt Nam. Nếu tình trạng này xảy ra, các nước nhập khẩu có thể áp dụng các biện pháp trừng phạt thương mại. Điều đó không chỉ ảnh hưởng đến một doanh nghiệp mà còn có thể tác động đến cả một ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam.
- Xin cảm ơn ông!
Bên cạnh các biện pháp phòng vệ thương mại truyền thống, nhiều thị trường đang áp dụng các yêu cầu mới về truy xuất nguồn gốc, sản xuất xanh và sở hữu trí tuệ. Đây là những thách thức buộc doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn về công nghệ, quản trị và năng lực sản xuất. Chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn mới sẽ giúp doanh nghiệp duy trì thị trường, nâng cao sức cạnh tranh và mở rộng cơ hội xuất khẩu.
