Động lực mới cho giáo dục phi lợi nhuận từ bước đột phá về chính sách thuế

Đây được xem là bước đi đột phá, không chỉ “tiếp sức” tài chính cho các nhà trường mà còn tạo đòn bẩy chiến lược thúc đẩy xã hội hóa giáo dục bền vững.

Tác động rõ rệt

Theo dự thảo, từ năm 2027, các cơ sở giáo dục công lập và tư thục hoạt động không vì lợi nhuận có thể sẽ được miễn hoàn toàn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các hoạt động cốt lõi bao gồm giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Đây được đánh giá là bước đi mang tính đột phá, thể hiện tư duy quản lý cởi mở và tiến bộ của Nhà nước nhằm thúc đẩy xã hội hóa giáo dục.

TS Nguyễn Thị Mai Dung - Khoa Luật, Học viện Ngân hàng nhấn mạnh, thực tiễn cho thấy, hệ thống giáo dục công lập và tư thục đã khẳng định sứ mệnh quan trọng trong cộng đồng bởi mục tiêu giáo dục phi lợi nhuận của mình: Hòa cùng khát vọng cống hiến vì cộng đồng. Hiện nay có nhiều cơ sở giáo dục từ công lập đến tư thục hoạt động hoàn toàn không vì mục tiêu lợi nhuận.

Căn cứ theo Luật Giáo dục hiện hành, điểm cốt lõi làm nên giá trị nhân văn của mô hình phi lợi nhuận chính là cam kết nhà đầu tư không rút vốn, không chia lợi tức; toàn bộ lợi nhuận thặng dư tích lũy hằng năm bắt buộc phải tái đầu tư 100% để phát triển cơ sở vật chất, bồi dưỡng nhân tài và tài trợ nghiên cứu khoa học.

Để “tiếp sức” cho các cơ sở giáo dục đào tạo, thúc đẩy đầu tư nghiên cứu sâu rộng, hướng tới người học và cung cấp các chương trình giáo dục hội nhập tiêu chuẩn quốc tế, Nhà nước đã và đang hoạch định nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ thiết thực và cụ thể hóa bằng các pháp luật, đồng thời đảm bảo thực thi hiệu quả.

“Để tháo gỡ khó khăn về tài chính nhằm tạo động lực thực chất cho các cơ sở giáo dục, một trong những công cụ vĩ mô quan trọng và đắc lực nhất hiện nay là chính sách ưu đãi thuế mà trọng tâm là tiến tới miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học”, TS Nguyễn Thị Mai Dung cho hay.

Theo góc nhìn của TS Phan Thị Hằng Hải – Hiệu trưởng Trường THPT Kim Ngọc (Vĩnh Yên, Phú Thọ), việc miễn thuế Thu nhập doanh nghiệp sẽ mang lại những tác động tích cực, đột phá cho toàn hệ thống giáo dục. Đối với cơ sở giáo dục công lập, các quy định này trực tiếp thúc đẩy năng lực tự chủ tài chính bền vững.

Các trường được giữ lại trọn vẹn 100% nguồn thu thặng dư để bổ sung vào quỹ phát triển sự nghiệp, qua đó nâng cao thu nhập, giữ chân các giảng viên và nhà khoa học tài năng; chính nguồn nhân lực này sẽ cung cấp các chương trình đào tạo ngày càng tốt hơn người học, góp phần tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội.

Đối với khối giáo dục tư thục phi lợi nhuận, khoản tiền tiết kiệm được từ thuế sẽ góp phần sử dụng tái đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo, mở rộng các quỹ học bổng. Các quy định miễn thuế Thu nhập doanh nghiệp còn là “thỏi nam châm” thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư từ các tập đoàn lớn, biến các trường học thành những trung tâm kiến tạo giá trị thực cho xã hội.

Nhận diện thách thức

Từ thực tiễn quản lý, ThS Vũ Thị Thìn - Hiệu trưởng Trường THCS Tây Mỗ 3 (Hà Nội) nhìn nhận, đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp từ năm 2027 của Bộ Tài chính dành cho các cơ sở giáo dục công lập và tư thục hoạt động không vì lợi nhuận được đánh giá hợp tình và hợp lý.

Miễn thuế giúp giảm chi phí vận hành, từ đó kìm hãm đà tăng học phí giúp người dân dễ dàng tiếp cận giáo dục chất lượng với mức chi phí hợp lý, học sinh nghèo có thêm cơ hội học trường chất lượng cao, giảm bớt gánh nặng chi tiêu lớn nhất của nhiều cha mẹ. Trường cũng có thêm nguồn thu khác để bù đắp chi phí vận hành, các trường tư thục phi lợi nhuận tăng tính cạnh tranh về giá.

Dù vậy, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở việc xây dựng một bộ tiêu chí pháp lý rõ ràng, không mập mờ để xác định một cơ sở giáo dục có thực sự hoạt động không vì lợi nhuận hay không. Nếu chỉ dựa vào cam kết trên giấy tờ hoặc điều lệ hoạt động của nhà trường, cơ quan thuế sẽ khó kiểm soát.

“Việc áp dụng cởi mở cho cả khối công lập và tư thục không vì lợi nhuận đòi hỏi phải đảm bảo tính công bằng. Khối công lập vốn đã nhận được nhiều hỗ trợ từ ngân sách, trong khi khối tư thục tự chủ hoàn toàn về tài chính. Làm thế nào để chính sách thuế mới tạo ra sân chơi bình đẳng, kích thích cả hai khối cùng phát triển là điều các nhà làm luật cần tính toán”, ThS Vũ Thị Thìn phân tích.

Dưới góc nhìn chuyên gia, TS Nguyễn Thị Mai Dung khẳng định, chính sách miễn thuế Thu nhập doanh nghiệp của Việt Nam phù hợp với xu thế ưu đãi thuế trong lĩnh vực giáo dục của một số quốc gia có nền giáo dục hiện đại trong khu vực và trên thế giới.

Dự thảo Luật sửa đổi Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp hiện hành, tiến tới miễn thuế Thu nhập doanh nghiệp cho các đơn vị giáo dục công lập và tư thục hoạt động phi lợi nhuận của Việt Nam hoàn toàn phù hợp với xu thế chung của các nền giáo dục tiên tiến tại Châu Á. Các quốc gia này đều xem ưu đãi thuế là đòn bẩy chiến lược. Tại Nhật Bản, Chính phủ cho phép doanh nghiệp được khấu trừ trực tiếp tới 50% chi phí đầu tư nghiên cứu khoa học vào nghĩa vụ thuế Thu nhập doanh nghiệp.